• Het totaal aantal leden op 31.12.2009 bedroeg 72.
• Het bestuur bestond uit Dr. T.C.J. Gribnau (voorzitter), Dr. E. Kellenbach (secretaris) en Dr. I.M.L. Jöbses (pennigmeester).
• Er waren 8 reguliere avondbijeenkomsten / jaarvergadering en een extra Darwin-lezing , bijgewoond door 15-25 leden en gasten.
• Er was een excursie naar het laboratorium van de VWA/Keuringsdienst van Waren te Eindhoven (16 deelnemers).
• De voorzitter verzorgde een lezing (5000 jaar zwangerschapstest ontwikkeling) voor de Rotterdamse Chemische Kring en voor de Chemische Kring Midden Nederland.
  
   
• Dinsdag 24 februari - Jaarvergadering - Ergodynamica: Het zinvolle alternatief voor thermodynamica?, Drs. F. Gerhartl (oud-docent Hogeschool Arnhem-Nijmegen).
  Thermodynamica presenteert zich als fenomenologische wetenschap. Energie en entropie bepalen in fysisch opzicht ons wereldbeeld. Hoe aannemelijk ook, toch komt het thermodynamisch stelsel onder druk te staan. Wordt het niet eens tijd de onvoorwaardelijk geaccepteerde filosofie van Planck te heroverwegen?
  Een origineel betoog waarbij er tijdens de lezing, en na afloop, levendig gediscussieerd werd in speciale aanwezigheid van Prof. Dr. Hans Lyklema. De spreker en laatstgenoemde zagen geen kans hun fundamentele verschil van inzicht te overbruggen.
   
• Dinsdag 17 maart - Plasma and Materials Processing @ TU/e, Prof.Dr.Ir. M.C.M. v.d. Sanden (Technische Universiteit, Eindhoven).
  Plasma behandeling van materialen ontwikkelt zich als een sleutel technologie voor de 21e eeuw. De afdeling R&D/Materials Processing van de TU/e heeft een fundamenteel inzicht ontwikkeld in de karakteristieken van de de plasma (gas) fase, en in de processen die zich afspelen aan de oppervlakte van de behandelde materialen. Met deze kennis zijn technieken ontworpen om de (oppervlakte)eigenschappen van materialen gecontroleerd te wijzigen. De optimalisering van processen en materialen ten behoeve van de productie van efficiënte, en qua kostprijs aanvaardbare, fotovoltaïsche zonnecellen kreeg ruim aandacht.
  Een boeiend betoog van een enthousiast en zeer deskundig spreker. Jammer dat de nogal gedateerde samenvatting van de lezing oorzaak was van een slechts bescheiden aantal toehoorders, hetgeen de spreker ruiterlijk toegaf.
   
• Dinsdag 7 april - Productie en toepassingen van inuline, Ir. A. Alberts (Sensus, Roosendaal).
  Inuline is een koolhydraat dat in vele plantensoorten als reservemateriaal voorkomt.Het polymeer is opgebouwd uit een variabel aantal fructose eenheden veelal met een eindstandig glucosemolecuul. Het wordt op industriële schaal gewonnen uit cichoreiwortels, en op grote schaal toegepast als vet- en suikervervanger en als laagcaolorische vulstof in de voedingsmiddelenindustrie (zuivel-/bakkerijprodukten, dranken, ontbijtgranen, ijs, snoepgoed). Er wordt ook onderzoek gedaan naar de synthese en toepassing van inuline derivaten.
  Een duidelijke en afwisselende lezing met de nadruk op de (industriële) toepassingen van inuline en gezondheidsaspecten, en wat minder gericht op de chemie.
   
• Dinsdag 5 mei - De Chemie achter Papier, Karton en Drukinkt, Ing. H.W. Puck Broens (PST Docent, VAPA Scholing & Training (Papier, karton, golfkarton), Apeldoorn.
  De chemisch-technische aspecten van de de productie van papier en (golf)karton werden gedetailleerd behandeld.Ook werd er ingegaan op de herkomst van de diverse soorten ruwe grondstoffen en de bereiding van cellulose daaruit. De formulering van de juiste soort drukinkt in relatie tot de specifieke eigenschappen van zeer diverse papier-/kartonsoorten en het gewenste effect is gebaseerd op (fysisch)chemische eigenschappen van pigment/kleurstof, vulmiddelen, additieven en te bedrukken substraat.
  Een lezing met (te) veel details door een spreker met veel enthousiasme voor zijn vakgebied, en bovendien voorzien van (wellicht te) ruime documentatie.
   
• Dinsdag 2 juni - Excursie naar het Laboratorium van de VWA / Keuringsdienst van Waren te Eindhoven, P. in ‘t Veld en M. Grutters.
  Vanwege de historische banden met de Keuringsdienst van Waren -- vele jaren was de BCK te gast in de kantine van het gebouw van de KvW aan de Rijzertlaan te Den Bosch -- werd een bezoek gebracht aan het splinternieuwe gebouw met zeer moderne laboratoriumfaciliteiten. Na een drietal lezingen:  “De toekomst van de VWA”,  “Onderzoek naar zware metalen m.b.v. ICP/MS” en “Bepaling van voedingsvezels” was er ruim tijd voor een bezoek aan de diverse laboratoria, gevolgd door een gezellige discussie over heden en verleden van VWA en BCK.
  Een zeer geslaagd bezoek zowel met betrekking tot de wetenschappelijke inhoud als tot de gastvrije ontvangst.
   
• Dinsdag 1 september - Chemie in het Douanelaboratorium: Van Cadmium in speelgoed tot DNA in rijst, Dr. M. Slegt (Douanelaboratorium, Amsterdam).
  Het Douanelaboratorium is een nationaal opererend onderdeel van de Douane, die op haar beurt weer onderdeel is van de Belastingdienst. Er worden zo’n 20.000 analytische monsteronderzoeken uitgevoerd. Daarnaast worden er enkele duizenden  schriftelijke onderzoeken verricht en verlenen medewerkers technische en analytische ondersteuning ter plekke. Een breed scala aan analytische technieken passeerde de revue, ruim geïllustreerd met talloze parktijkvoorbeelden.
  Een interessante lezing die velen “de ogen opende” omtrent de zeer gevarieerde, en soms onverwachte, activiteiten van de Douane, en helder gepresenteerd door een kundig spreker.
   
• Dinsdag 6 oktober - De hulptroepen van Watson en Crick, Prof.Dr. H.P.J. Bloemers (emeritus, Radboud Universiteit Nijmegen, Laboratorium voor Biochemie).
  “They impressed me by their extreme ignorance. [...] I never met two men who knew so little - and aspired so much.[...] They didn’t seem to know of my work, not even the structure and chemistry of the purines and pyrimidines”. Deze opinie van Erwin Chargaff vormde het startpunt van de lezing over de “levensgeschiedenis” van DNA. De rol van de chemie daarin, maar vooral ook die van diverse onderzoekers, werd gedetailleerd toegelicht.
  Een boeiende voordracht door een humoristisch spreker met grote kennis van het onderwerp inclusief tal van anekdoten betreffende de diverse wetenschappers.
   
• Dinsdag 3 november - Het Huisartsen Laboratorium, Drs. W.P.F. Rutten (Directeur SHN, Etten-Leur),.
  Er werd een overzicht gegeven van de rol van de klinische chemie in de geneeskunde. De opleiding van de klinisch chemicus, en aspecten van dit beroep met betrekking tot kwaliteitsborging, wetgeving en ziektekostenverzekering kwamen aan bod. De diverse diensten die het laboratorium te Etten-Leur biedt aan een zeer groot aantal huisartsenparktijken werden toegelicht. Het huisartsenlaboratorium van SHL is één van de eersten ter wereld die de analyse van bloed- en urine monsters volledig heeft gerobotiseerd.
  Een levendige presentatie gegeven door een enthousiaste spreker, getuigende van een grondige kennis van theorie en praktijk. Een geanimeerde discussie illustreerde de waardering van de toehoorders.
   
• Dinsdag 1 december - Eten met je Neus, Dr. C. Winkel (Quest / Givaudan, Naarden).
  De fysiologische en chemische aspecten van het mechanisme achter proeven en ruiken werden gedetailleerd besproken. De correlatie tussen chemische structuur van een verbinding en zijn reuk of smaak is lang niet altijd duidelijk. Ook speelt de concentratie een zeer belangrijke rol. Zo ruiken indol en derivaten als vaste stof niet echt aantrekkelijk, maar in zeer lage concentratie zijn zij verantwoordelijk voor de geur van viooltjes en jasmijn. Givaudan produceert de novo synthetische smaak- en reukstoffen, maar ook gebaseerd op isolatie uit natuurlijke grondstoffen.
  Een flitsende lezing door een spreker met een grote kennis van zaken, nog versterkt door zijn grote enthousiasme.
   
• Dinsdag 15 december - Darwin, Dr. R.W.B. Schade (internist / medisch oncoloog, Bernhove Ziekenhuis, Oss).
  In deze extra lezing bij gelegenheid van het Darwin jaar werd werd een duidelijk inzicht gegeven in leven en werken van Darwin temidden van zijn tijdgenoten. Zijn “leer” werd getoetst aan moderne inzichten  en, ofschoon niet direct behorende tot de leer van Darwin zelf, werd er een verband gelegd met de ontstaansgeschiedenis van de mens.
  Een boeiende voordracht door een spreker die die helder en humoristisch blijk gaf van zijn vertrouwdheid met deze materie

In het jaar 2010 zijn de volgende leden van onze kring overleden

 

J (Hans).T.M. Evers (17.02.1951 - 06.03.2010)

 

Ad van de Moosdijk (16.12.1935 - 24.07.2010)

 

Jan Coenen (01.12.2010)

 

Mogen zij  allen rusten in vrede

• Het totaal aantal leden op 31.12.2010 bedroeg 69.
• Het bestuur bestond uit Dr. T.C.J. Gribnau (voorzitter), Dr. E. Kellenbach (secretaris), Dr. I.M.L. Jöbses (pennigmeester) en Dr. C. Arts.
• Er waren 8 reguliere avondbijeenkomsten, de eerste voorafgegaan door de Jaarvergadering. Het gemiddeld aantal deelnemers was 19 (minimum: 9, maximum 27).
• Er was een excursie naar het NIZO (R&D en Food Processing & Application Centtre), te Ede; aantal deelnemers was 16.
• Er vonden 3 bestuursvergaderingen plaats, en de voorzitter nam deel aan het jaarlijkse KNCV Kring Overleg.
• In samenwerking met de KNCV werd de brochure “KNCV - Chemische Kringen”  verzorgd.

 

• Dinsdag 9 februari - Jaarvergadering - Planten zijn technologisch uitdagend!, Dr. W.N.J. Ursem (Wetenschappelijk directeur Botanische Tuin, Faculteit Technische Natuurwetenschappen TU Delft, Afdeling Biotechnologie).
  In de Botanische Tuin TU Delft groeien 8000 nuttige planten voor mens en indusrie. De aanvankelijke (1917) nadruk op o.a. latex, gom, hars en houtvezels uit tropisch Indonesië is inmiddels verschoven naar hedendaagse wetenschappelijke innovaties. Voorbeelden van recente ontwikkelingen: fijnstof reductie systeem voor snelwegen, kristalgestuurde bewegingssystemen, electrisch melken van secundaire metaboliet plantenstoffen en monitoring van verdamping door planten in het kader van het European Space Agency programma. Al deze vindingen vinden hun oorsprong in op planten gebaseerde systemen of materialen.
  Een waarlijk “flitsende” en boeiende lezing, enthousiast gepresenteerd door een deskundige spreker met een zeer brede kennis en belangstelling.
   
• Dinsdag 9 maart - Oppervlaktespanning van elektrolytoplossingen: Een thermodynamische analyse, Prof. Dr. J. Lyklema (emeritus Universiteit Wageningen) i.s.m. Dr. J. Drzymala (Polen).
  Het is algemeen bekend dat oppervlakte-aktieve stoffen (surfactanten) de oppervlaktespanning verlagen. Met elektrolyten is iets bijzonders aan de hand. Sommige verlagen de opppervlaktespaning andere geven juist een verhoging. Modelanalyse op basis van hydratatie en electrische wisselwerking is bekend. In de voordracht wordt een aanzet gegeven tot een fenomenologische, puur thermodynamische, benadering.
  Een lezing voor de “fijnproever”, helder gepresenteerd door een colloïd chemicus met een lange staat van dienst.
   
• Dinsdag 13 april - Ontwerpen en Ontwikkelen van Producten, Prof.Ir. J.A. Wesselingh (emeritus Universiteit Groningen).
  Voor de ontwikkelingsgang van idee naar ontwerp en verkoopbaar eindprodukt bestaan bestaan al geruime tijd verschillende strategische basis methoden. Voor produkten uit de (bio)technolgische, farmaceutische en voedingsmiddelen industrie is een dergelijke aanpak pas later op gang gekomen. Geschetst wordt hoe de spreker een college cyclus heeft opgezet gebaseerd op groepsopdrachten en team-werk in een samenwerkingsverband tussen de Universiteit van Groningen en de Techische Universiteit van Denemarken.
  Een interessant  betoog deskundig, en op humoristische wijze gepresenteerd. Er werd echter niet echt recht gedaan aan de huidige stand van zaken in de farmaceutische indusrtie.
   
• Dinsdag 11 mei - Holleman en “De Mol”, Dr. habil. Henk Kubbinga (Universiteit Groningen).
  Het mol-begrip behoort tot het kern-theoretische hart van de scheikunde. Enerzijds heeft het betrekking op op het aantal deeltjes overeenkomend met het ‘getal van Avogadro’, anderzijds op een hoeveelheid stof uitgedrukt in gram overeenkomend met het atoom- dan wel molecuulgewicht. Sinds 1970 maakt het deel uit van het Système International des Unités (SI). De rol van de Nederlandse chemicus Arnold Frederik Holleman (1859-1953)  -  auteur van honderdvoudig herdrukte standaard leerboeken  -  bij de verbreiding van dit begrip wordt nader toegelicht.
  Een, met name voor chemie historici, interessante lezing door een “molecuul expert”, schrijver van “The molecularization of the world picture, or the rise of the Universum  Aurasiacum” (Groningen University Press, 2009).
   
• Dinsdag 1 juni - Excursie naar het NIZO (R&D en Food Processing & Application Centtre), te Ede.
  Hoewel het meeste werk dat NIZO verricht vertrouwelijk is werd er toch een helder inzicht gegeven in een ruim scala aan  technologieën en de innovaties binnen dit instituut. Een rondleiding in de moderne laboratoria, en een bezoek aan het ‘processing centre’, begeleid en gevolgd door een geanimeerde discussie vormden de afsluiting van een zeer geslaagd bezoek.
   
• Dinsdag 12 september - Hoe haalt een geneesmiddel de markt.....of niet?, Dr. Menno van der Waart (emeritus Organon / Schering-Plough, Oss).
  De beslissing van MSD om de R&D activiteiten bij het voormalige Organon stop te zetten betekent het einde van een
  aantal interessante lijnen van onderzoek dat tot belangrijke nieuwe medicijnen zou hebben kunnen leiden. De ontwikkeling  
  van nieuwe geneesmiddelen is een langdurig en kostbaar proces. Gemiddeld staat 12-14 jaar voor de totale route, die te verdelen is in: chemische synthese van een stof, farmacologisch onderzoek in dierrmodellen, farmaceutische
  vormgeving, toxicologische evaluatie, kinetisch en metabolisch onderzoek en tenslotte klinische studies in de mens. Als alle lichten “op groen” staan volgt er een definitief synthese proces op grote schaal, een definitieve farmaceutische doseringsvorm en de uiteindelijke verpakking. De omvangrijke, en tijdrovende, registratie procedure   al in gang gezet tijdens de voorgaande activiteiten    vormt het slotstuk tot de uiteindelijke marktintroductie.
  De enthousiaste spreker gaf een heldere kijk op het wel en wee van de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel bij de huidige stand van wetenschap, techniek en regelgeving.
   
• Dinsdag 12 oktober - De chemie achter fysische en optische veranderingen in Oude Meesters. Dr. Klaas Jan van den Berg (Instituut Collectie Nederland ICN, Amsterdam).
  De verf op een schilderij staat in de loop van de vele, soms honderden jaren, bloot aan tal van chemische processen zoals: oxidatie, polymerisatie en hydrolyse. Een en ander uit zich als fasescheiding, verkleuring en craquelure. Ook vuilophoping speelt een belangrijke rol. Analyse van deze verschijnselen levert vaak een indicatie op voor mogelijkheden tot restauaratie.
  Ook de ontwikkeling van de produktie van olieverf door de jaren heen speelt een belangrijke rol.
  Een uitstekend verhaal, waarbij de spreker duidelijk nog veel meer “munitie” achter de hand had dan hij kon vertellen.
   
• Dinsdag 9 november - Zonlicht concentrerende systemen: de toekomst!, Ir. Peter Penning (SunCycle, High Tech Campus, Eindhoven).
  In een concentrator wordt over een groot oppervlak licht ingevangen dat gefocusseerd wordt op een klein oppervlak. Suncycle werkt aan een technologische innovatie die bestaat uit een volkomen nieuw principe om het zonlicht te concentreren op een zonnecel. Het systeem volgt de zon door de rotatie van een Fresnel prisma en een vrij platte, parabolische schotel in hetzelfde vlak. Ten opzichte van de gangbare concentratoren is het SunCycle systeem eenvoudiger
  en dus goedkoper te produceren. Het vereist minder nauwkeurigheid in de rotatie en is bovenal in een platte configuratie uit
  te voeren en zo toepasbaar thuis.
  Een zeer interessant verhaal waarbij een mathematicus/opticus een slimme vinding terecht in het zonnetje zette.
   
• Dinsdag 14 december - Escher en het Droste-effect, Prof.Dr. H.W. Lenstra (Universiteit Leiden/ Berkeley).
  Met een gedegen wiskundige analyse, en daaruit volgende hallucinerende computer animaties, werd zichtbaar gemaakt wat er door Escher in zijn litho “ Prentententoonstelling” (1956) in het midden blanco is gelaten.
  De Leidse  wiskundige, getaltheoreticus en Spinozaprijs winnaar gaf een briljante lezing in combinatie met een schitterende beeldpresentatie.

• Het totaal aantal leden op 31.12.2011 bedroeg 67.
• Het bestuur bestond uit Dr. T.C.J. Gribnau (voorzitter), Dr. E. Kellenbach (secretaris), Dr. I.M.L. Jöbses (penningmeester) en Dr. C. Arts.
• Er waren 8 reguliere avondbijeenkomsten, de eerste voorafgegaan door de Jaarvergadering. Het gemiddeld aantal deelnemers was 19 (minimum: 14, maximum 27).
• Er was een excursie naar “The Maastricht Forensic Institute (TMFI)” op de Chemelot Campus te Geleen; het aantal deelnemers was 20.
• Er vond 1 bestuursvergadering plaats. De selectie van de lezingen/sprekers voor het programma van 2012 werd via e-mailwisseling/scorelijst gemaakt. De voorzitter nam deel aan het jaarlijkse KNCV Kring Overleg.
• De voorzitter verzorgde een lezing (“5000 Jaar Zwangerschapstest Ontwikkeling”) voor de groningse Chemische Kring.
• De BCK is aangemeld bij het Bètatechniekloket, een KNCV expertdatabase t.b.v. onderwijsinstellingen en bedrijven (www.betatechniekloket).

 

Dinsdag 8 februari - Jaarvergadering - Imaging Femtochemie, Prof.Dr. H.M. Janssen (LaserLab, Vrije Universiteit, Amsterdam).
Chemische reacties en molekulaire vibraties vinden plaats op een tijdschaal van 10 - 100 femtoseconden. Om dit soort processen in ‘real time’te kunnen bestuderen zijn technieken nodig die nog sneller zijn. Toepassing van ultrasnelle laser pulsen maken het mogelijk om de ‘transition state’ van chemische reacties in ‘real time’ te onderzoeken. Manipulatie van het kwantum-gedrag van moleculen met speciale laservelden maakt het mogelijk om chemische reacties te initiëren.
Een boeiende presentatie met een helder en gedegen overzicht van een groot onderzoeksgebied, met een goede combinatie van historische ontwikkelingen en de huidige stand der techniek.
 

Dinsdag 15 maart - Algen, de heilige graal van biobrandstof? , Drs. P. Van Dorpel (Directeur Algae Link N.V.
Yerseke).
Door plotselinge verhindering van de spreker werd de bijeenkomst geannuleerd. Op 24 mei heeft hij zijn lezing alsnog gehouden.
De fotosynthese met behulp van algen, water, licht en voedingsstoffen vormt een nieuwe basis voor o.a. de productie van biobrandstoffen en grondstoffen voor de chemische industrie. AlgaeLink leverde wereldwijd al 38 fotobioreactoren o.a. Aan de Amerikaanse overheid. Het zijn gesloten bioreactorsystemenen bieden daardoor voordelen m.b.t. de kwaliteit van de gekweekte algen en hun productiviteit. Zij zijn toepasbaar voor uiteenlopende algensoorten.
Een helder en goed gedoseerd verhaal, waarbij technische/wetenschappelijke aspecten gepresenteerd werden door een spreker die ook duidelijk blijk gaf van zakelijk/bedrijfskundig inzicht.

Dinsdag 14 april - Chirale zuivering door malen, Prof.Dr. E. Vlieg (Director Institute for Molecules and Materials, Radboud Universiteit, Nijmegen).
De complexe moleculen waaruit de levende materie is opgebouwd zijn veelal chiraal. Sinds Pasteur in 1848 de moleculaire oorsprong van de chiraliteit ontdekte zijn er verschillende methoden ontwikkeld voor de scheiding van optische isomeren. Door roeren en malen van een slurry van racemische kristallen, in aanwezigheid van een katalysator zodat de opgeloste moleculen kunnen racemiseren, blijkt de chiraliteit van de eindtoestand te sturen. Het proces is afhankelijk van de toevoeging van additieven, de kristalgrootte, de volgorde van de processtappen of de toepassing van circulair gepolariseerd licht. De resultaten geven mogelijk een verklaring van het ontstaan van de chiraliteit in de natuur, maar zijn ook van praktisch belang voor de farmaceutische industrie.
Een boeiend en toegankelijk verhaal gepresenteerd door een deskundige spreker.

Dinsdag 10 mei - Colostrum, een echt natuurproduct als alternatief voor antibiotica en corticosteroïden, Dr. C.J.M. Arts (Directeur Arts Food Products VOF, Den Bosch).
Colostrum, ook bekend onder de naam biest, is de eerste melk van een koe die wordt verkregen direct na het kalveren. Gedurende de eerste 12 uur na het kalveren bevat het colostrum de hoogste concentraties aan immuunglobulinen, antibacteriële en antivirale componenten, groeifactoren en vele andere. Lactoferrine, lactoperoxidase en IgA verhogen de weerstand tegen ongewenste bacteriën en schimmels. Ook het PRP (Proline-Rich-Peptide) heeft een gunstig effect op de immuunbalans. Het deel van het colostrum dat niet wordt gebruikt voor de kalveren wordt verwerkt tot colostrum poeder voor veterinaire en humane toepassingen.
Een verhaal voor de liefhebber op enthousiaste wijze gepresenteerd door een spreker met ook de nodige aandacht voor anecdotes.
Woensdag 22 juni - Excursie naar The Maastricht Forensic Intstute, Chemelot Campus te Geleen, Drs. S. Huntjens (Directeur TMFI).
Tijdens een algemene introductie kwamen aan bod: het ontstaan van het TMFI, organisatie, aard der werkzaamheden, typen onderzoek, relatie tot DSM. Vervolgens vond er een rondleiding plaats langs/door de verschillende labzalen (XRF, microscopie, spectroscopie, GCMS). Een en ander werd afgesloten met een plenaire discussie.
Een boeiende en leerzame middag, waarna een afsluiting met koffie en een puntje Limburgse vlaai niet zou hebben misstaan.

Dinsdag 13 september - Beleving met een smaakje, Prof.Dr. G. Smit (NIZO R&D Ede / Universiteit Wageningen).
Wederom sloeg het “noodlot” toe, de spreker bleek in dienst te zijn getreden bij Valio Oy pääkonttori (Valio Ltd) te
Helsinki (!) zonder  zich af te melden voor zijn BCK lezing.
Vanwege de korte termijn werd het programma ingevuld door Tom Gribnau (voorzitter BCK)  met “Speurtocht naar een Heilige (St. Probus) - Een chemicus analyseert de historie”. Een zoektocht naar de herkomst, en de geschiedenis, van een relikwie van de Heilige Probus uitgestald op het rechter zijaltaar van de St. Luciakerk te Ravenstein, met een verrassende ontknoping.
Een wel analytisch, maar niet chemisch verhaal, voor de liefhebber van historisch speurwerk/bronnenonderzoek.

Dinsdag 11 oktober - Geneesmiddelen in de Oudheid, leads voor nieuwe geneesmiddelen?, em. Prof.Dr. M.B. Groen (Organon Oss / VU Amsterdam).
De laatste 20-30 jaar zijn er grote doorbraken geweest op het gebied van de biochemie en moleculaire biologie (recombinant-DNA, eiwitsequencing, eiwitkristallografie, opheldering menselijk genoom) en op het gebied van computerisering en automatisering (high-througput screening, combinatorial chemistry, structure based drug design). Dit heeft echter niet geleid tot een duidelijke toename van het aantal nieuwe geneesmiddelen. Wellicht biedt de geneeskunde uit de Oudheid enigermate een alternatief.  In de huidige westerse wereld wordt relatief weinig aandacht besteed aan natuurstoffen en de exploratie van historische bronnen. Dit in tegenstelling tot nog steeds gebruikte traditionele geneesmiddelen en/of een wederopstanding ervan. ”De lezing wordt  afgesloten met een onvoltooide “case history” van een mogelijke vorm van orale anticonceptie uit de Romeinse tijd.
Een kleurrijk geïllustreerde en boeiende lezing, waarbij een organisch chemicus “in hart en nieren” de ogen (her)opent voor historie en plantenrijk.

Dinsdag 8 november - Immunotherapeutica en Synthetische Peptiden, em. Prof.Dr. R.H. Meloen (Universiteit Utrecht / Cofounder en CSO Pepscan Systemns B.V., Lelystad).
Immunotherapeutica voor kanker zijn vaccins of monoclonale antilichamen. In tegenstelling tot de klassieke therapeutica  zijn zij specifiek werkend en worden gekenmerkt door relatief weinig bijwerkingen. Ondanks intensief onderzoek zijn er tot op heden slechts twee kankervaccins recent op de markt gekomen. De kennis van de ontwikkeling van kanker op moleculair niveau heeft nu pas het stadium bereikt waarin zeer specifieke benaderingen mogelijk zijn. De immunotherapiën die zich het snelst ontwikkelen zijn gebaseerd op het toepassen van monoclonale antilichamen gericht tegen eiwitreceptoren of de bijbehorende liganden. De ontwikkeling van therapeutische vaccins staat nog in de kinderschoenen.
Een interessante en gedegen voordracht door een spreker die in vele finesses van het kankeronderzoek thuis is, en van zijn toehoorders  een niet aflatende gespannen aandacht voor vele details vraagt.

Dinsdag 13 december - Het geheim van Stradivarius, Edwin Reinold (musicus / gitaarbouwer, Amsterdam).
Musici spreken de naam van de vioolbouwer Antonius Stradivarius (Antonio Stradivari; 1644-1737) altijd met respect uit. Het geheim van zijn sublieme instrumenten houdt al generaties onderzoekers in de ban. Hoe slaagde deze ambachtsman uit Cremona erin zulke violen te bouwen? De spreker onderzocht tal van factoren die te maken konden hebben met de geluidkwaliteit van snaarinstrumenten. Met behulp van electronenmicroscoop en CT-scanner werd meer inzicht verkregen in houtstructuur en chemische samenstelling van de laklaag. De actualiteit van dit onderzoek wordt nog benadrukt door recente (web)litteratuur:
• “Fungus violin out-tones the legendary Stradivarius”
• “Highly resonant wood could be commercially produced for Stradivarius-quality "fungus violins"
• “The nature of the extraordinary finish of Stradivari’s instruments” (Angewandte Chemie, Int. Ed. 49, 2010, 197-201)
• “Mineral preservatives in the wood of Stradivari and Guarneri”
• “A comparison of wood density between classical Cremonese and modern violins”.
Een enthousiaste presentatie door een spreker met liefde voor zijn vak, met een extra cachet door vioolspel op een negental verschillende typen instrumenten door de violist Rudolf Notrott. Een waardige  en speciale afsluiting van het BCK seizoen 2011!